UITZENDBUREAUS

ADVIEZEN VOOR BETERE POSITIE ARBEIDSMIGRANTEN

Tekst Ronald de Kreij Beeld Rob Nelisse

Het is in Nederland slecht gesteld met de positie van arbeidsmigranten. De FNV zegt dit al jaren. Een speciale onderzoekscommissie heeft dit nu eindelijk bevestigd en doet aanbevelingen voor verbeteringen. Heel goed, vindt de bond, maar ook daarmee zijn we er helaas nog niet helemaal.

Het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten onder leiding van oud SP-leider Emile Roemer heeft een scherpe analyse gemaakt van de praktijken rondom de inzet van arbeidsmigranten in Nederland, vindt FNV-vicevoorzitter Tuur Elzinga. 'Daarbij', aldus Elzinga, 'is ook de structurele aard van de misstanden benoemd. De illusie dat slechts een klein groepje malafide uitzendbureaus schuldig is aan de wantoestanden, is nu wel definitief ontkracht. Maar zolang er door structurele flexmodellen en fiscale trukendozen extra kan worden verdiend over de rug van arbeidsmigranten, blijven deze wantoestanden in stand. Dat is niet alleen rampzalig voor de werk- en leefomstandigheden van duizenden arbeidsmigranten, maar ook voor de ontwikkeling van een gezonde en duurzame arbeidsmarkt in Nederland.’

Complimenten van de bond dus aan het adres van het aanjaagteam. Maar ook een belangrijke kritische noot. Namelijk dat het ontbreekt aan een visie op de onderliggende problematiek. ‘Er zijn belangrijke stappen gezet, maar de doorgeslagen flex- en verdienmodellen worden nog altijd niet aangepakt. Het zijn de inlenende bedrijven die met deze constructies zo goedkoop mogelijk het werk willen laten doen. Nog goedkoper dan de werkgeverskosten bij het wettelijk minimumloon in Nederland of hun eigen cao. Hier is en blijft een taak voor de bond weggelegd: het onderwerp op de agenda houden en er op toezien dat de politiek nu ook daadwerkelijk met de geconstateerde problematiek aan de slag gaat.’

SIGNAAL

Verbetering van de positie van arbeidsmigranten staat al jaren hoog op de prioriteitenlijst van de FNV. Eveneens al jaren pleit de bond voor maatregelen. Dit jaar was de FNV de eerste partij die na het uitbreken van de coronacrisis waarschuwde voor de gezondheid van arbeidsmigranten. Zij worden vaak dicht opeengepakt gehuisvest, dicht opeengepakt in busjes naar hun werk vervoerd om daar uiteindelijk dicht naast elkaar hun werkzaamheden uit te voeren. Dit tegen een salaris, door inhoudingen, lager dan het minimumloon en doorgaans zonder een eigen zorgpas en dus zonder de zekerheid van ziektekostenvergoedingen. In maart trok de bond hierover aan bel, nu bij zowel de Tweede Kamer als het ministerie van Sociale Zaken én de sociale partners en drong aan op overleg over oplossingen. Dit signaal werd deze keer gelukkig wél snel opgepakt. Het kabinet riep in mei het aanjaagteam in het leven. Dat zou komen met twee adviezen. Eén voor een eerste snelle eerste coronagerelateerde aanpak, en later één voor de langere termijn, gericht op de problematiek waar arbeidsmigranten in het algemeen tegenaan lopen. Het eerste advies lag er al in juni; het tweede advies volgde eind oktober.

GOEDE ADVIEZEN

De FNV was in het aanjaagteam van Roemer vertegenwoordigd met diverse leden van het Integraal Team Arbeidsmigratie van de bond. Eén van hen was beleidsmedewerker Imke van Gardingen. ‘De eerste adviezen voor de korte termijn konden snel en relatief eenvoudig worden opgesteld’, blikt zij terug. ‘Dat betreft typisch coronagerelateerde maatregelen rond bijvoorbeeld de woonsituatie en het vervoer van en naar het werk. Denk aan liefst één persoon per kamer en voldoende afstand houden in de busjes. Maar ook een goede registratie van arbeidsmigranten is een van de adviezen. Vaak weten werkgevers zelf niet eens wie ze over de vloer hebben en waar die medewerkers wonen. Dus waar te beginnen met waarschuwen als er een virusuitbraak in het bedrijf wordt geconstateerd?’ Spannender, zeker gelet op de wensen van de FNV, waren de aanbevelingen voor de langere termijn die eind oktober het licht zagen. Van Gardingen: ‘Ook hier liggen goede adviezen. Certificering van de uitzendbureaus. Een verplichte storting van een waarborgsom van 75.000 euro bij het starten van een uitzendbureau, waaruit achterstallig loon en boetes kunnen worden betaald wanneer het fout gaat. Nu kan iedereen nog een uitzendbureau beginnen en dat probleemloos failliet laten gaan als het even tegenzit. Ter illustratie: Nederland telt 14.000 uitzendbureaus, 22.000 als je andere varianten van ter beschikkingstelling meetelt.

De werk- en leefomstandigheden van duizenden arbeidsmigranten zijn rampzalig

CONCREET VOORSTEL

Een ander concreet voorstel, oordeelt Van Gardingen, is dat arbeidsmigranten na aankomst in Nederland minimaal twee maanden aaneengesloten een voltijd minimumloon moeten kunnen verdienen. ‘Nu hebben ze vaak geen enkele zekerheid wat betreft het aantal uren dat ze kunnen werken, maar ze worden door hun uitzendbureau wel direct al aangeslagen voor huisvestingskosten. Dat betekent dat ze schulden opbouwen.’ Ook belangrijk: ‘Bij een vermoeden van onderbetaling wordt de bewijslast omgekeerd. Als de werkgever niet goed registreert, dan mag de werknemer zes maanden loon vorderen. Het is aan de werkgever om te bewijzen of die claim al dan niet terecht is.’ Ook blij is de bond met het advies om arbeidsmigranten twee contracten te geven: een arbeidscontract en een huurcontract, mét minimaal een maand huurbescherming. ‘Hiermee voorkomen we dat mensen op dezelfde dag waarop zij hun baan verliezen, ook hun woning verliezen. Wel jammer is dat er niets is gedaan aan de mogelijkheid om 25 procent loon in te houden voor huisvestingskosten. Want daar zit de werkelijke afhankelijkheidsrelatie in.’

ENORME STEUN

Het is maar een greep uit de reeks van adviezen die het aanjaagteam heeft uitgebracht. Een lang verhaal kort, zo vat Van Gardingen samen: ‘De adviezen zijn een steun voor wat wij als bond al langer willen. Voor veel kwesties die wij al eerder aan de kaak hebben gesteld zijn nu officiële oplossingsrichtingen aangegeven. Nu is het zaak er op te letten dat de adviezen ook worden uitgevoerd.’ Toch zal zelfs het uitvoeren van alle adviezen volgens haar niet voldoende zijn. ‘Je kunt van een aanjaagteam niet alle oplossingen verwachten. De politiek heeft ook een eigen verantwoordelijkheid. Kijk bijvoorbeeld naar de regering in Duitsland. Die heeft na de massale corona-uitbraken in de slachterijen daar met de vuist op tafel geslagen en met een nieuwe wet afgedwongen dat er per 1 januari 2021 niet meer met inleenkrachten mag worden gewerkt. Hoe anders gaat dit in Nederland? Hier vraagt de regering een aanjaagteam om advies en gaat vervolgens kijken wat er mogelijk moet gebeuren. Waar wij voor vrezen is dat er hier en daar wat pleisters worden geplakt, zonder dat er structureel iets gaat veranderen.’

IS DIT DE ARBEIDSMARKT DIE WE IN NEDERLAND MET ALLERLEI REGELS WILLEN FACILITEREN OM DE SALARISSEN LAAG TE HOUDEN?

GEEN ARGUMENT

De claim van werkgevers dat zij arbeidsmigranten wel moéten inhuren omdat er in Nederland voor hun werk geen mensen te vinden zijn, is maar een deel van het verhaal, vindt Van Gardingen. ‘Natuurlijk zien we dat er tekorten zijn. Maar het heeft ook te maken met waardering. Vroeger was werken in de vleessector een ambacht waarvoor vakkennis vereist was. Het werk was afwisselend, werd marktconform betaald en er was perspectief. Nu is het productiewerk geworden. De werkzaamheden zijn uitgekleed tot simpele repeterende handelingen. Elke volgende handeling wordt door weer iemand anders gedaan. Alweer simpele repeterende handelingen. Er wordt weinig voor betaald en het werk is bovendien lastig vol te houden omdat het zwaar is en perspectiefloos. De werknemer wordt opgepikt, ingezet, uitgeput en gedumpt. Is dit de arbeidsmarkt die we in Nederland met allerlei regels willen faciliteren om de salarissen laag te houden? Wat ik maar wil zeggen is dat als we écht iets willen bereiken, we de regels zullen moeten veranderen.’

MEER WETEN?

Wil je meer weten over hoe de FNV aankijkt tegen arbeidsmigratie en wat de bond doet om de positie van arbeidsmigranten te verbeteren? Lees dan de nota 'Eerlijke arbeidsmigratie in een socialer Nederland'. Je vindt de nota achter deze link.

Deel deze pagina